Η τεστοστερόνη είναι η βασική ανδρική σεξουαλική ορμόνη. Παράγεται κυρίως στους όρχεις και ρυθμίζεται από έναν σύνθετο ορμονικό μηχανισμό που περιλαμβάνει τον εγκέφαλο, υποθάλαμο και υπόφυση. Η τεστοστερόνη επηρεάζει σημαντικές λειτουργίες του οργανισμού, όπως τη σεξουαλική επιθυμία, τη μυϊκή μάζα, την οστική πυκνότητα, τη διάθεση, τη συγκέντρωση και τη γενικότερη αίσθηση ευεξίας.

Τι είναι ο ανδρικός υπογοναδισμός

Ανδρικός υπογοναδισμός ονομάζεται η κατάσταση κατά την οποία ο οργανισμός δεν παράγει επαρκή ποσότητα τεστοστερόνης. Διακρίνεται σε.

  • Πρωτοπαθή υπογοναδισμό, όταν το πρόβλημα εντοπίζεται στους όρχεις.
  • Δευτεροπαθή υπογοναδισμό, όταν η διαταραχή αφορά την υπόφυση ή τον υποθάλαμο, δηλαδή τα κέντρα του εγκεφάλου που ρυθμίζουν την παραγωγή τεστοστερόνης.

Τα τελευταία χρόνια έχει εισαχθεί και ο όρος όψιμος, ηλικιακός, υπογοναδισμός, Late Onset Hypogonadism, LOH, που αφορά άνδρες μεγαλύτερης ηλικίας με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης και αντίστοιχα συμπτώματα. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή παραμένει αμφιλεγόμενη, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις η πτώση της τεστοστερόνης δεν οφείλεται στην ηλικία καθαυτή, αλλά σε συνοδά χρόνια νοσήματα, καθώς και σε φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία τους.

Επιπλέον, η παχυσαρκία, ανεξαρτήτως ηλικίας, συμβάλλει επίσης στη μείωση των επιπέδων τεστοστερόνης.

Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει

Ο υπογοναδισμός μπορεί να εκδηλωθεί με.

  • Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία και στυτική δυσλειτουργία
  • Κόπωση, μειωμένη ενέργεια και αντοχή
  • Απώλεια μυϊκής μάζας και αύξηση του κοιλιακού λίπους
  • Μειωμένη οστική πυκνότητα και αυξημένο κίνδυνο οστεοπόρωσης
  • Διαταραχές διάθεσης, καταθλιπτικά συμπτώματα και μειωμένη συγκέντρωση

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση δεν βασίζεται μόνο σε μια αιματολογική εξέταση. Απαιτείται ο συνδυασμός χαρακτηριστικών συμπτωμάτων και χαμηλών επιπέδων τεστοστερόνης στο αίμα. Η μέτρηση της τεστοστερόνης πρέπει να γίνεται το πρωί, όταν τα επίπεδα είναι φυσιολογικά υψηλότερα, και συνήθως χρειάζονται δύο μετρήσεις.

Πότε ενδείκνυται η θεραπεία με τεστοστερόνη

Η θεραπεία υποκατάστασης με τεστοστερόνη ενδείκνυται ξεκάθαρα σε άνδρες με τεκμηριωμένο πρωτοπαθή ή δευτεροπαθή υπογοναδισμό, όταν υπάρχει σαφής ορμονική ανεπάρκεια και συμβατά συμπτώματα.

Στον όψιμο υπογοναδισμό, η απόφαση για θεραπεία χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Η τεστοστερόνη δεν είναι θεραπεία αντιγήρανσης, ούτε ενδείκνυται σε άνδρες χωρίς σαφή διάγνωση.

Τεστοστερόνη, διάθεση και κατάθλιψη

Χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης έχουν συσχετιστεί με καταθλιπτικά συμπτώματα και μειωμένη αίσθηση ευεξίας. Ωστόσο, τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η θεραπεία με τεστοστερόνη προσφέρει μόνο περιορισμένη βελτίωση της διάθεσης, και δεν αποτελεί θεραπεία της κατάθλιψης.

Πιθανοί κίνδυνοι και παρακολούθηση

Η πιο συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια της θεραπείας είναι η αύξηση του αιματοκρίτη, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την τακτική παρακολούθηση. Η θεραπεία αντενδείκνυται σε άνδρες με καρκίνο προστάτη ή μαστού.

Μελέτες δείχνουν ότι βραχυπρόθεσμα η τεστοστερόνη δεν αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ωστόσο η μακροχρόνια ασφάλεια εξακολουθεί να μελετάται.

Συμπερασματικά

Η τεστοστερόνη μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την ποιότητα ζωής όταν χορηγείται σωστά και με σαφή ένδειξη. Η αλόγιστη χρήση χωρίς τεκμηρίωση μπορεί να εκθέσει τον ασθενή σε κινδύνους χωρίς πραγματικό όφελος.

Η αξιολόγηση από ειδικό ενδοκρινολόγο είναι καθοριστική για τη σωστή διάγνωση, την επιλογή θεραπείας και την ασφαλή παρακολούθηση.